Avrupa Birliği, EFTA ülkeleri, Birleşik Krallık, Ukrayna ve Türkiye'nin taraf olduğu Ortak Transit Sözleşmesi, gümrük vergileri askıya alınmış eşyaların tek bir transit beyannamesi ve tek bir teminatla serbestçe dolaşmasını sağlar. Bu sistemin kalbini oluşturan NCTS (New Computerised Transit System) platformunda son aşama olan Faz 5 uygulaması ile birlikte veri standartları uluslararası WCO (Dünya Gümrük Örgütü) mimarisine tamamen entegre edilmiştir.
1. T1 ve T2 Beyannamesi Arasındaki Temel Farklar
Transit işlemlerinde eşyanın menşeine ve gümrük statüsüne göre iki ana belge türü kullanılır:
- T1 Belgesi (Topluluk Dışı Eşya): Henüz gümrük vergileri ödenmemiş veya serbest dolaşıma girmemiş eşyalar için düzenlenir. Örneğin Türkiye'den Almanya'ya ihraç edilen ve henüz Avrupa gümrüğünde millileşmemiş yükler Avrupa sınırından varış gümrüğüne kadar T1 belgesiyle taşınır.
- T2 Belgesi (Topluluk İçi Eşya): Serbest dolaşımdaki Avrupa Birliği menşeli eşyaların, üçüncü bir ülkeden (örneğin İsviçre veya Sırbistan üzerinden) geçerek tekrar bir AB ülkesine taşınmasında gümrük statüsünün kaybolmaması için düzenlenir.
2. NCTS Faz 5 ile Gelen Başlıca Yenilikler
NCTS Faz 5 geçişiyle birlikte uluslararası taşımacılık operasyonlarında şu kritik değişiklikler yürürlüğe girmiştir:
- Daha Detaylı Eşya Tanımları (6 Haneli GTİP Zorunluluğu): Önceden genel tanımlarla açılabilen kalemler artık en az 6 haneli HS / GTİP kodu ve detaylı ambalaj tipleriyle sisteme girilmelidir.
- MRN (Movement Reference Number) QR Kodlu Takip: Kağıt dokümanların yerini dijital MRN barkodları ve QR kodları almıştır. Sınır kapılarında gümrük muhafaza memurları QR okutarak transit hareketini saniyeler içinde onaylar.
- Gerçek Zamanlı Durum Bildirimleri: Hareket gümrüğü, transit gümrükleri ve varış gümrüğü arasındaki tüm aşamalar NCTS mesajlaşmasıyla anlık doğrulanır.
3. Kapsamlı Teminat ve Bireysel Teminat Yönetimi
Transit rejiminde taşınan eşyanın doğabilecek gümrük ve KDV borçlarını güvence altına almak için taşımacı firmanın bir gümrük teminatına sahip olması şarttır:
🛡️ Kapsamlı Teminat İndirimi:
Finansal yeterliliğe ve temiz gümrük geçmişine sahip güvenilir lojistik firmaları, Bakanlıktan "Kapsamlı Teminat" izni alarak referans tutarlarını %50, %70 oranında indirimli kullanabilir veya teminattan tamamen muaf tutulabilirler.
4. İzinli Gönderici (Authorized Consignor) Avantajı
İzinli gönderici yetkisine sahip lojistik merkezlerinde tırlar doğrudan fabrikanın veya lojistik deposunun sahasında mühürlenir. Aracın iç gümrük müdürlüğüne gidip sıra beklemesine gerek kalmadan NCTS T1 beyannamesi sistemden onaylanır ve araç doğrudan sınıra doğru yola çıkabilir. Bu durum sefer süresinde 24 ila 48 saatlik devasa bir zaman tasarrufu sağlar.